سرانجام شوم عیب جویی

اگر هدف از ذکر خطا و لغزشهای دیگران رسوا کردن آنها باشد بی تردید روزی فرا می رسد که خداوند او را در میان مردم رسوا خواهد کرد .

امام باقر (ع) از رسول خدا (ص) نقل می کند که فرمود :

« ای کسانی که به ظاهر اسلام آورده اید ولی اسلام در قلب شما رسوخ نکرده است ! در جستجوی لغزشهای مسلمانان نباشید { تا آنان را رسوا کنید } ، زیرا کسی که در مقام پیدا کردن خطاهای مردم باشد خدا عیوب او را آشکار و وی را رسوا خواهد کرد . » « اصول کافی ج 2 / ص355 »

عیب جویی و کفر

امام باقر (ع) می فرماید : « از چیزهایی که انسان را به مرز کفر نزدیک می سازد این است که کسی با برادر دینی خود به نام دین در ظاهر طرح دوستی بریزد و لغزشهای او را یکی پس از دیگری به خاطر سپارد تا روزی او را رسوا کند » « اصول کافی ج 2 / ص355 »

امام صادق (ع) نیز می فرمایند : « دورترین حالات انسان از خدا این است که با کسی طرح دوستی بریزد و لغزشهای او را به خاطر بسپارد تا روزی او را رسوا سازد . » «اصول کافی ج 2 / ص 355 , حدیث 7 »

عذاب دردناک

کسانی که به جای انتقاد سالم و سازنده به فکر این باشند که عیوب مردم را آشکار کنند و از حیثیت و اعتبار آنان بکاهند مرتکب گناهی بس عظیم گشته اند .

قرآن مجید در این باره می فرماید : « کسانی که دوست دارند زشتیها در میان مردم با ایمان شیوع یابد عذاب دردناکی برای انها در دنیا و آخرت است , و خداوند می داند و شما نمی دانید . » « سوره مبارکه نور / آیه 19 »

در اینجا نکته جالب توجه این است که قرآن مجید نمی گوید کسانی که فحشا را در میان مؤمنان شایع می کنند اهل عذابند بلکه می فرماید کسانی که دوست دارند نسبتهای ناروا درباره مومنان شایع شود اهل عذابند . و این خود دلالت می کند بر اینکه آبروی مسلمان نزد خداوند بسیار محترم است و او اجازه نمی دهد که هر چه درباره مومنان گفته و شنیده می شود برای دیگران بازگو گردد ، زیرا اگر انسان با چشم خود ببیند کسی گناهی را انجام داده حق ندارد سرّ او را فاش کند ، چه رسد به اینکه از دیگران شنیده و خود ندیده باشد ( دقت کنید )

امام صادق (ع) می فرمایند : « کسی که درباره انسان مومن هر چه دیده یا شنیده باز گوید { آن را بین مردم شایع کند } جزو کسانی است که خدای متعال درباره آنان فرموده است : « ان الذین یحبون أن تشیع الفاحشه ..... (آیه 19 سوره نور ) »

در ادامه بحث عیب زدایی نوبت به عیب جویی می رسد و بیان تفاوت آن چون این دو بر حسب ظاهر یادآوری و بازگو کردن عیوب دیگری است ولی عیب جویی به انگیزه تحقیر و کوچک شمردن است و عیب زدایی به قصد خیرخواهی و اصلاح ؛ اولی با انگیزه دشمنی و خصومت و دومی با انگیزه دلسوزی و نصیحت توأم است .

به همین جهت , کسی که می خواهد عیب دیگری را به او تذکر دهد باید با حسن نیت و دلی پاک نقایص او را یادآوری کند و در حال سخن گفتن کمال ادب و احترام را رعایت نماید و دقت کند که به شخصیت طرف مقابل خود اهانت نکند و انتقاد صحیح و سالم و سازنده به نیش زدن و عیب جویی تبدیل نگردد ، که نتیجه معکوس در پی خواهد داشت .

اما آیا همه جا می توان به دیگران عیوبشان را تذکر داد؟

چون اسلام برای حیثیت و آبروی مؤمن ارزش و اهمیت خاصی قائل است و بازگو کردن عیوب مردم نیز یک ضرورت است باید این امر مهم به صورت پنهانی و خصوصی انجام داد تا به شخصیت مؤمن لطمه ای وارد نشود که می گویند : نیازهای اضطراری باید در چارچوب خودشان ارزیابی شوند یعنی از آن محدوده نباید تجاوز کرد .

حضرت علی (ع) فرمود : « نصیحت کردن در میان مردم نوعی سرکوبی است . » « فهرست غرر /ص382»

امام حسن عسگری (ع) فرمود : « کسی که برادر دینی خود را در پنهان پند دهد زینت بخش او شده است ، اما اگر در برابر دیگران نصیحتش کند موجب سرشکستگی او می شود . » « تحف العقول / ص 368»

نصیحت در نهانی بهتر آید                                   گره از جان و بند از دل گشاید

محب : با عرض سلام و تبریک اعیاد گذشته و عذر تاخیر در به روز رسانی مشکلاتی پیش آمد که نمونه بارز مثل « رطب خورده منع رطب چون کند؟» شده بودم . تا بتونم دوباره خودم رو کمی پیدا کنم طول کشید هر چند هنوز هم پیدا نکردم و از یابنده تقاضا دارم آن را به نشانی اینجانب ارسال کند (چه شوخی یخی ، اول گفتم تا قبل از اینکه به دل یکی خطور کنه خودم گفته باشم )

خوب از هر چه بگذریم از غذای مفت نمیشه گذشت !!!!

دوست

در ادامه 6 مبحث قبل که داشتیم راجع به عیب جویی و عیب زدایی صحبت می کردیم این نکته را متذکر شدیم که یکی از راههایی که انسان میتونه به عیوب خود پی ببره معاشرت با دوستان خوب هست .

در این مبحث مختصری از خصوصیات دوست خوب را میگم تا هم خودم یادم بمونه و هم هر کس خواست .!!!

در توضیح این که دوست خوب چه کسی است آمده است دوست تو کسی است که تو را از کارهای زشت باز دارد و دشمنت کسی است که کارهای زشت تو را نیک جلوه دهد .

امام صادق (ع) می فرمایند : «محبوب ترین برادر نزد من کسی است که عیوبم را به من اهدا کند.»

 « تحف العقول ، ص 273 – اصول کافی – وسائل شیعه »

پس کسی که ادعای دوستی می کند ولی عیوب انسان را تذکر نمی دهد و هر گونه نقص و عیبی که می بیند بی تفاوت از آن می گذرد دوست واقعی نیست و چه بسا دشمن انسان ( هر چند از روی دشمنی ) خدمتی به انسان می کند و عیوب او را تذکر می دهد ، که اگر تذکر نمی داد او نمی توانست به سادگی به عیوب خود پی ببرد

از صـحبـت دوستــی بـرنجـم                                   کاخلاق بدم حسـن نماید

عـیـبـم هـنــر و کـمـال بـیـنـد                                   خارم گـل و یـاسمن نماید

کو دشمن شوخ چشم بیباک                                  تـا عیـب مـرا به من نماید

کتمان عیب خیانت است

همانگونه که عیب جویی زشت و حرام است کتمان عیب نیز خیانت است زیرا مومن باید مانند آیینه باشد و زشتیها و زیباییهای برادر دینی خود را نشان بدهد منتها به خود او نه به دیگران ، که شأن آیینه همین است .

امام صادق (ع) فرمودند : « کسی که برادر دینی خود را گرفتار عمل ناپسندی می بیند و می تواند او را از این کار باز دارد اگر چنین نکند به او خیانت ورزیده است .» « بحار الانوار چاپ بیروت ، ج72/ص65»

از جمله ویژگی های انسان مومن و متخلّق ( کسی که خود را تغییر بدهد و با کس دیگر همخو شود و خوشخویی کند ) به اخلاق حسنه صفت عیب زدایی است .

همه می دانند که عیب جویی از صفات زشت و ناپسند به به شمار می رود ولی عیب زدایی از صفات بسیار خوب و پسندیده است زیرا انسان در صورتی کامل می شود که عیوب خود را برطرف سازد و شکی نیست که تمام افراد بشر جز معصومین نواقص و کمبودهایی دارند و هیچ یک از گناه و اشتباه خالی نیستند .

پس انسان برای عیب زدایی یا بهتر بگویم برطرف کردن عیوب خود اول باید آنها را بشناسد . اما چگونه انسان به عیوب خود آگاه می شود ؟

پاسخ : انسان می تواند از سه راه به عیبهای خود واقف شود :

۱. مراقبت و محاسبه ؛ یعنی اگر انسان مواظب اعمال و رفتار خویش باشه و خودش رو مورد محاسبه و حسابرسی قرار بده ، به ویژه اگر خود را با معیارها و الگوهای مورد قبول صالحان و پارسایان مقایسه کنه چون خودش رو فاقد فضیلتهای آنها می بینه به خوبی می تونه به عیوب خویش پی ببرد .

۲. عبرت گرفتن از رفتار و کردار افراد بزهکار و نادرست و بد اخلافق ، که به قول سعدی لقمان را گفتند : ادب از که آموختی ؟ گفت : از بی ادبان

۳. معاشرت با دوستان مخلص و صدیق که از نصیحت کردن تو دریغ نداشته باشند و از روی خیرخواهی عیوب تو را بدون تملّق و چرب زبانی تذکّر دهند .

بله ، دوستان واقعی و با ایمان می توانند در این مسیر بهترین راهنما برای انسان باشند در صورتی که او هم به نصیحت های آنها گوش دهد و از آنها بخواهد او را در مورد اشتباهات و لغزشهایش آگاه و راهنمایی کنند .

از این رو است که امام صادق (ع) فرمودند :

« سعی کنید اوقات شبانه روز خود را به چهار قسمت تقسیم کنید : یک قسمت برای عبادت و خلوت با خدا ، یک قسمت برای تأمین معاش و تحصیل (به دست آوردن) هزینه زندگی ، قسمتی برای رفت و آمد و معاشرت با برادران مورد اعتمادی که شما را به عیوبتان آگاه می سازند و قلبا نسبت به شما خلوص و صفا دارند ، و ساعتی را نیز برای تفریح و لذایذ مشروع خود اختصاص دهید و به وسیله این ساعت { : ساعت استراحت } می توانید خود را برای ساعت دیگر آماده کنید . » « بحار الانوار / چاپ بیروت ج ۷۵/ ص ۳۲۱؛ تحف الغقول ، ص ۳۰۷»

محب : هر چی به اخلاق ، رفتار و احادیث امامان نگاه می کنم می بینم خیلی از مرحله پرتم . نمی دونم شما خواننده عزیز چطور ؟

راستی از دوستانی که منو میشناسن اگه انتقادی ، پیشنهادی در رابطه با اخلاق و رفتارم دارند به ایمیلم بفرستن و عزیزانی هم که نمیشناسن اگر انتقاد یا پیشنهادی در مرود وبلاگ دارند لطفا یا بهم ایمیل کنند یا برام نطر بدن . امیدوارم بتونم خودم ، رفتارم و وبلاگم رو اصلاح کنم .